Nguyên giá TSCĐ được ghi nhận theo nguyên tắc nào

Nguyên giá TSCĐ được ghi nhận theo nguyên tắc nào là câu hỏi rất thường gặp của kế toán mới và sinh viên. Câu trả lời ngắn gọn: nguyên giá tài sản cố định được ghi nhận theo nguyên tắc giá gốc, tức là phản ánh toàn bộ chi phí thực tế mà doanh nghiệp bỏ ra để có được tài sản cho đến khi tài sản ở trạng thái sẵn sàng sử dụng. Nguyên tắc này được quy định trong VAS 03, VAS 04 và được cụ thể hóa tại Thông tư 200, Thông tư 133. Hiểu đúng nguyên giá giúp ghi nhận khấu hao, chi phí doanh nghiệp và thuế TNDN chuẩn, tránh rủi ro khi kiểm toán hoặc thanh tra thuế.

Nguyên giá TSCĐ được ghi nhận theo nguyên tắc nào?

Nguyên tắc giá gốc theo VAS 03 và Thông tư 200/133

Theo chuẩn mực kế toán, nguyên giá là số tiền hoặc khoản tương đương tiền mà doanh nghiệp đã trả, hoặc giá trị hợp lý của khoản đối lệnh để có được tài sản tại thời điểm ghi nhận ban đầu.

VAS 03, VAS 04 cùng với Thông tư 200 và Thông tư 133 yêu cầu ghi nhận theo giá gốc đáng tin cậy, đo lường được và gắn với chứng từ hợp lệ. Sau khi ghi nhận, nguyên giá là cơ sở tính khấu hao và xác định giá trị còn lại trên báo cáo tài chính.

Các khoản chi phí được tính vào nguyên giá TSCĐ

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể hiểu đơn giản: mọi chi phí trực tiếp, hợp lý để tài sản sẵn sàng sử dụng đều được vốn hóa vào nguyên giá theo nguyên tắc giá gốc.

Ví dụ mua máy sản xuất: ngoài giá mua chưa gồm thuế GTGT được khấu trừ, còn có chi phí vận chuyển, bốc xếp, lắp đặt, chạy thử, lệ phí trước bạ, thiết kế, giám sát… nếu có đầy đủ chứng từ hợp lệ, đều cộng vào nguyên giá.

+ Việc xác định đúng nguyên giá giúp tính khấu hao hợp lý, phản ánh chuẩn chi phí doanh nghiệp trên báo cáo tài chính.

Các khoản không được tính vào nguyên giá TSCĐ

Được tính vào nguyên giá	Không được tính vào nguyên giá
Vận chuyển, lắp đặt, chạy thử bình thường, lệ phí trước bạ	Chi phí đào tạo nhân viên, quảng cáo khai trương
Chi phí thiết kế, giám sát, thử nghiệm cần thiết	Tổn thất bất thường, lãng phí vật tư khi chạy thử

Những khoản không làm tăng lợi ích kinh tế tương lai của tài sản phải ghi nhận vào chi phí trong kỳ, không được vốn hóa, đúng tinh thần chuẩn mực kế toán.

Cách áp dụng nguyên tắc giá gốc trong thực tế xác định nguyên giá TSCĐ

Mua sắm TSCĐ bằng tiền – bút toán theo Thông tư 200/133

Khi mua trực tiếp, kế toán căn cứ hợp đồng, hóa đơn, chứng từ chi phí để xác định nguyên giá. Bút toán thường dùng: Nợ 211 (hoặc 213), Nợ 133 (nếu được khấu trừ), Có 111, 112, 331.

Với doanh nghiệp nhỏ, nên lập bảng tổng hợp chi phí liên quan đến tài sản để tránh bỏ sót vận chuyển, lắp đặt. Điều này giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng giá trị tài sản và khấu hao.

TSCĐ hình thành từ xây dựng cơ bản, tự xây dựng

Trường hợp xây dựng nhà xưởng, văn phòng, mọi chi phí liên quan được tập hợp trên tài khoản 241. Khi công trình hoàn thành, quyết toán được phê duyệt, kế toán kết chuyển: Nợ 211/Có 241.

Chi phí vượt dự toán, chi phí không hợp lệ theo thuế có thể vẫn tính vào nguyên giá theo chuẩn mực, nhưng cần phân tích kỹ tác động đến chi phí khấu hao và chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.

TSCĐ nhận góp vốn, được biếu tặng, điều chuyển nội bộ

Khi nhận góp vốn bằng tài sản, nguyên giá thường được ghi nhận theo giá trị được các bên thỏa thuận hoặc giá trị do tổ chức thẩm định, cộng chi phí trực tiếp phát sinh.

Ví dụ nhận góp vốn bằng máy móc: bút toán Nợ 211/Có 411. Việc xác định giá trị hợp lý cần có biên bản, hồ sơ định giá để phục vụ kiểm toán và cơ quan thuế.

So sánh ngắn giữa VAS, IFRS và giữa Thông tư 200 – 133

VAS hiện nay chỉ cho phép mô hình giá gốc, không áp dụng mô hình đánh giá lại rộng rãi như IFRS. Doanh nghiệp Việt Nam vì vậy tập trung vào đo lường chi phí ban đầu.

Thông tư 200 chi tiết hơn về tài khoản, phù hợp doanh nghiệp lớn; Thông tư 133 đơn giản hơn nhưng vẫn tuân thủ nguyên tắc giá gốc. Kế toán SME cần nhất quán với chế độ mình lựa chọn.

Case study và sai sót thường gặp khi xác định nguyên giá TSCĐ

Case 1 – SME mua máy sản xuất, xác định sai nguyên giá

Một công ty sản xuất mua máy 500 triệu, phát sinh thêm 20 triệu vận chuyển và 10 triệu lắp đặt nhưng kế toán lại hạch toán 30 triệu này vào chi phí quản lý.

Sau khi rà soát, kế toán cần điều chỉnh: Nợ 211/Có 642 là 30 triệu, đồng thời tính lại khấu hao từ thời điểm đưa vào sử dụng và điều chỉnh chi phí trên báo cáo tài chính, tờ khai thuế TNDN.

Case 2 – Điều chỉnh nguyên giá sau quyết toán xây dựng cơ bản

Một nhà xưởng được tạm tính 5 tỷ, doanh nghiệp đã ghi nhận tạm thời vào nguyên giá. Khi quyết toán được duyệt chỉ còn 4,8 tỷ, kế toán phải giảm nguyên giá.

Bút toán điều chỉnh: Nợ 241/Có 211 là 200 triệu, sau đó xử lý tiếp số dư 241. Đồng thời, phải điều chỉnh giảm khấu hao cho các kỳ sau và cập nhật lại thuyết minh báo cáo tài chính.

Sai sót phổ biến khi áp dụng nguyên tắc giá gốc

Lỗi thường gặp gồm: đưa cả chi phí đào tạo vận hành, quảng cáo khai trương vào nguyên giá; tính nguyên giá bao gồm thuế GTGT được khấu trừ; vốn hóa chi phí đi vay không đủ điều kiện.

Khi phát hiện sai, doanh nghiệp phải điều chỉnh lại nguyên giá, khấu hao và chi phí thuế, đồng thời xem xét xử lý sai sót trọng yếu theo chuẩn mực về thay đổi và sai sót.

Ảnh hưởng của nguyên giá TSCĐ đến báo cáo tài chính và quản trị

Nguyên giá là điểm xuất phát của khấu hao, nên xác định cao hay thấp đều ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí doanh nghiệp và lợi nhuận chịu thuế.

Kế toán nên lập bảng theo dõi nguyên giá, khấu hao lũy kế, giá trị còn lại cho từng tài sản. Đây là cơ sở cho lãnh đạo ra quyết định đầu tư, thanh lý, bảo trì và làm việc với kiểm toán, cơ quan thuế.

Đọc thêm: Nguyên giá tài sản cố định thuê tài chính

FAQ – Câu hỏi thường gặp về nguyên giá TSCĐ được ghi nhận theo nguyên tắc nào

1. Nguyên giá TSCĐ được ghi nhận theo nguyên tắc nào?

Nguyên giá được ghi nhận theo nguyên tắc giá gốc, phản ánh toàn bộ chi phí thực tế mà doanh nghiệp bỏ ra để có được tài sản đến khi sẵn sàng sử dụng. Nguyên tắc này được quy định trong hệ thống chuẩn mực kế toán và các thông tư hướng dẫn.

2. Chi phí sửa chữa lớn có được cộng vào nguyên giá không?

Nếu sửa chữa làm tăng năng lực hoạt động hoặc kéo dài thời gian sử dụng hữu ích thì có thể vốn hóa, ghi tăng nguyên giá. Nếu chỉ duy trì trạng thái ban đầu của tài sản thì phải ghi nhận vào chi phí trong kỳ.

3. Thuế GTGT đầu vào khi mua TSCĐ có tính vào nguyên giá không?

Nếu thuế GTGT đầu vào được khấu trừ thì không tính vào nguyên giá, chỉ ghi vào tài khoản thuế được khấu trừ. Nếu không được khấu trừ thì phần thuế này phải cộng vào nguyên giá theo nguyên tắc giá gốc.

4. Khi nào phải điều chỉnh nguyên giá TSCĐ đã ghi nhận?

Doanh nghiệp cần điều chỉnh nguyên giá khi có quyết toán xây dựng cơ bản, kết quả thẩm định lại, phát hiện sai sót trọng yếu hoặc theo yêu cầu pháp lý. Mỗi lần điều chỉnh phải xem lại khấu hao, chi phí và tác động đến báo cáo tài chính trong các kỳ liên quan.

Tóm lại, hiểu đúng nguyên tắc giá gốc khi ghi nhận nguyên giá tài sản cố định là nền tảng để kế toán lập báo cáo tài chính trung thực, hợp lý và tối ưu hóa chi phí thuế. Bạn nên rà soát lại quy trình hạch toán TSCĐ, lập bảng theo dõi từng tài sản, đối chiếu với quy định trong chuẩn mực và các thông tư hiện hành. Nếu cần, hãy tham khảo thêm ý kiến tư vấn chuyên môn để hệ thống kế toán – thuế của doanh nghiệp luôn vững chắc, sẵn sàng cho kiểm toán và thanh tra.

Bài viết cùng chủ đề

::contentReference[oaicite:0]{index=0}