Khi công ty cổ phần bị phá sản thì thứ tự ưu tiên được hoàn lại vốn

Khi công ty cổ phần bị phá sản thì thứ tự ưu tiên được hoàn lại vốn như thế nào? Tài sản phải trả hết các nhóm nợ ưu tiên theo Luật Phá sản 2014 rồi mới xem xét hoàn vốn cho cổ đông.

Thứ tự ưu tiên hoàn vốn cổ đông khi CTCP phá sản

Quy định pháp lý theo Luật Phá sản 2014

Theo Luật Phá sản, tài sản của công ty cổ phần bị phá sản được dùng để thanh toán theo thứ tự: chi phí phá sản; các khoản lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và quyền lợi khác của người lao động; các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước như thuế; sau đó mới đến các khoản nợ có bảo đảm, nợ không có bảo đảm. Chỉ khi đã thanh toán hết các nghĩa vụ này mà vẫn còn tài sản dư thì phần còn lại mới được phân chia cho cổ đông.

Tham khảo thêm: Khi công ty cổ phần giải thể cổ đông nào được thanh toán ưu tiên trước

Đặc thù hoàn vốn CTCP so với loại hình khác

Cổ đông công ty cổ phần là chủ sở hữu phần vốn góp, nhưng trong phá sản họ luôn xếp sau chủ nợ. Cổ đông phổ thông, cổ đông ưu đãi đều chỉ được nhận phần còn lại sau tất cả các nhóm nợ. So với giải thể tự nguyện theo Luật Doanh nghiệp 2020, phá sản có sự tham gia của Tòa án, Quản tài viên và cơ chế phân chia tài sản chặt hơn, nên khả năng hoàn vốn của cổ đông thường thấp hơn, thậm chí không nhận được gì nếu tài sản không đủ bù nợ.

Thứ tự	Đối tượng được thanh toán
1	Chi phí phá sản
2	Người lao động (lương, trợ cấp, bảo hiểm)
3	Nhà nước (thuế, nghĩa vụ tài chính)
4	Chủ nợ có bảo đảm, không bảo đảm
5	Cổ đông, chủ sở hữu còn lại

Điều kiện để cổ đông thực sự được hoàn vốn

Cổ đông chỉ được hoàn lại vốn khi tổng giá trị tài sản thanh lý sau khi trừ chi phí phá sản đủ để thanh toán hết các nhóm nợ ưu tiên. Quản tài viên sẽ lập danh sách chủ nợ, danh sách cổ đông, báo cáo phân chia tài sản trình Tòa án phê duyệt. Nếu tài sản thuần âm hoặc bằng 0, cổ đông sẽ không được nhận hoàn vốn, dù trên giấy tờ vốn điều lệ vẫn lớn. Do đó, việc kiểm soát nợ và nghĩa vụ thuế trước khi rơi vào tình trạng phá sản là rất quan trọng.

Hạch toán VAS và quyết toán thuế trong phá sản CTCP

Xử lý sổ sách kế toán phá sản theo chuẩn mực VAS

Khi có quyết định mở thủ tục phá sản, kế toán phải khóa sổ đến thời điểm xác định, lập báo cáo tài chính theo Thông tư 200 hoặc Thông tư 133, tuân thủ chuẩn mực VAS 01 và VAS 21. Tài sản cố định được thanh lý, hàng tồn kho được bán, các khoản phải thu, phải trả được rà soát và điều chỉnh. Phần lỗ lũy kế, chênh lệch đánh giá lại tài sản, các khoản dự phòng được xử lý trước khi xác định tài sản thuần còn lại để phục vụ phân chia theo thứ tự ưu tiên.

Quyết toán thuế ưu tiên trước khi hoàn vốn cổ đông

Doanh nghiệp phải hoàn thành kê khai thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN phát sinh đến thời điểm phá sản, nộp tờ khai quyết toán thuế TNDN cuối cùng và xử lý các sắc thuế còn nợ. Thuế và các nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước thuộc nhóm ưu tiên cao, nên mọi khoản thuế truy thu sau kiểm tra, thanh tra phải được trích từ tài sản phá sản trước khi tính đến quyền lợi của chủ nợ và cổ đông. Nếu sau khi quyết toán thuế còn số thuế nộp thừa, khoản này sẽ được tính vào tài sản để phân chia.

Vai trò của Quản tài viên và quy trình với Tòa án

Trong phá sản, kế toán không tự phân chia tài sản mà phối hợp với Quản tài viên hoặc doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản do Tòa án chỉ định. Quản tài viên kiểm tra sổ sách, báo cáo tài chính, danh sách chủ nợ, xác định giá trị tài sản và đề xuất phương án phân chia. Sau khi Tòa án phê chuẩn phương án, việc thanh toán cho từng nhóm đối tượng, trong đó có cổ đông, sẽ được thực hiện theo kế hoạch và thời hạn cụ thể. Mọi thay đổi phải được báo cáo và lưu trữ đầy đủ hồ sơ.

Sai sót thường gặp và kinh nghiệm xử lý phá sản

Lỗi phổ biến ảnh hưởng đến quyền hoàn vốn cổ đông

Sai sót đáng ngại nhất là phân chia tài sản sai thứ tự ưu tiên, ví dụ trả nợ vay ngân hàng, trả cho cổ đông hoặc người liên quan trước khi thanh toán đầy đủ chi phí phá sản, lương và thuế. Ngoài ra, nhiều doanh nghiệp chưa quyết toán thuế xong đã muốn phân chia tài sản, dẫn đến sau này bị truy thu thuế, tiền chậm nộp, làm giảm hoặc xóa sạch phần vốn dự kiến trả cho cổ đông. Thiếu chứng từ, sổ sách không đầy đủ cũng khiến Tòa án, Quản tài viên khó chấp nhận số liệu.

Case study minh họa phân chia tài sản phá sản

Giả sử một công ty cổ phần có tài sản thanh lý thu về 3 tỷ đồng. Chi phí phá sản là 200 triệu, nợ lương và bảo hiểm người lao động 500 triệu, nợ thuế 400 triệu, nợ ngân hàng và nhà cung cấp 1 tỷ. Sau khi thanh toán lần lượt các khoản này, tài sản còn lại 900 triệu mới được phân chia cho cổ đông theo tỷ lệ cổ phần. Nếu vốn điều lệ là 2 tỷ, cổ đông sở hữu 60% sẽ nhận 540 triệu, cổ đông sở hữu 40% nhận 360 triệu, thấp hơn nhiều so với vốn ban đầu đã góp.

Kinh nghiệm tuân thủ và bảo vệ quyền lợi cổ đông

Để giảm thiểu rủi ro, doanh nghiệp cần kiểm soát nợ vay, nợ thuế và nghĩa vụ với người lao động từ sớm, không chờ đến khi mất khả năng thanh toán mới xử lý. Kế toán phải lưu trữ sổ sách, chứng từ theo Luật Kế toán, cập nhật đầy đủ số dư công nợ, nghĩa vụ thuế. Cổ đông nên theo dõi sát quá trình phá sản, kiểm tra danh sách chủ nợ, bảng phân chia tài sản do Quản tài viên công bố và kịp thời khiếu nại nếu quyền lợi bị bỏ sót hoặc phân chia sai thứ tự ưu tiên.

FAQ

Khi công ty cổ phần bị phá sản thì thứ tự ưu tiên được hoàn lại vốn là gì?

Thứ tự ưu tiên không bắt đầu từ cổ đông mà từ chi phí phá sản, sau đó đến người lao động, nghĩa vụ thuế, các chủ nợ có và không có bảo đảm. Chỉ khi thanh toán xong những nhóm này, phần tài sản dư mới được dùng để hoàn lại vốn cho cổ đông theo tỷ lệ cổ phần.

Cổ đông có được ưu tiên hơn chủ nợ khi phá sản không?

Không. Trong phá sản, cổ đông luôn đứng sau chủ nợ. Chủ nợ có bảo đảm, không có bảo đảm và các nghĩa vụ ưu tiên khác được thanh toán trước. Cổ đông chỉ nhận được tiền nếu tài sản sau thanh lý vẫn còn dư sau khi đã trả hết các khoản nợ này.

Cổ đông nhận lại vốn khi phá sản có phải nộp thuế không?

Trong nhiều trường hợp, nếu số tiền cổ đông nhận lại vượt quá phần vốn đã góp ban đầu, phần chênh lệch có thể bị coi là thu nhập từ đầu tư vốn và chịu thuế thu nhập cá nhân theo quy định. Cần đối chiếu hướng dẫn của cơ quan thuế tại thời điểm nhận tiền để thực hiện kê khai, quyết toán cho đúng.

Phá sản khác giải thể ở việc hoàn vốn cổ đông như thế nào?

Giải thể thường diễn ra khi doanh nghiệp vẫn bảo đảm thanh toán hết nợ, tự nguyện chấm dứt hoạt động sau khi trả đủ cho người lao động, Nhà nước, chủ nợ rồi mới chia phần còn lại cho chủ sở hữu. Phá sản áp dụng khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, có sự tham gia của Tòa án và Quản tài viên, nên cơ hội hoàn vốn của cổ đông thường thấp hơn, thậm chí bằng không nếu tài sản không đủ bù nợ.

Trong phá sản công ty cổ phần, cổ đông chỉ được xem xét hoàn vốn sau khi thanh toán xong chi phí phá sản, lương, bảo hiểm, thuế và toàn bộ các khoản nợ. Hiểu đúng thứ tự ưu tiên, tuân thủ chuẩn mực kế toán, quyết toán thuế đầy đủ và phối hợp với Quản tài viên sẽ giúp hạn chế rủi ro mất thêm tài sản. Doanh nghiệp cần rà soát sổ sách, quản lý nợ và nghĩa vụ thuế, đồng thời cập nhật quy định mới để kịp thời xử lý trước khi rơi vào nguy cơ phá sản.

Bài viết cùng chủ đề