Các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào

Các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào

Các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào chủ yếu xuất hiện khi doanh nghiệp thực hiện hoạt động không chịu thuế GTGT, không phải kê khai tính thuế, áp dụng phương pháp trực tiếp hoặc vi phạm điều kiện khấu trừ theo Thông tư 219. Nếu hạch toán sai, doanh nghiệp vừa mất quyền khấu trừ thuế GTGT đầu vào, vừa có nguy cơ bị truy thu, xử phạt khi thanh tra. Bài viết này giúp kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa nhận diện đúng từng nhóm trường hợp, cách hạch toán theo Thông tư 200, 133 và các chuẩn mực kế toán VAS.

Khung pháp lý và phân loại các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào

Nhóm giao dịch không chịu thuế GTGT và không được khấu trừ đầu vào

Hoạt động không chịu thuế GTGT như dịch vụ y tế, giáo dục, bảo hiểm nhân thọ, tín dụng… không phát sinh thuế đầu ra nhưng cũng không cho phép khấu trừ thuế GTGT đầu vào liên quan. Theo Thông tư 219 và VAS 01, khoản thuế này phải tính vào chi phí hoặc nguyên giá tài sản, không được hạch toán vào tài khoản thuế được khấu trừ.

Đối tượng không phải kê khai, tính thuế GTGT và quyền khấu trừ

Một số giao dịch như chuyển nhượng vốn, góp vốn bằng tài sản, thu bồi thường… thuộc nhóm không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT. Vì không có thuế đầu ra theo phương pháp khấu trừ nên thuế GTGT đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng riêng cho các giao dịch này cũng không được khấu trừ và phải tính vào chi phí doanh nghiệp hoặc giá trị tài sản theo chuẩn mực kế toán.

Đối tượng nộp thuế theo phương pháp trực tiếp và hộ kinh doanh

Doanh nghiệp, hộ kinh doanh nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp xác định thuế phải nộp theo doanh thu hoặc giá trị gia tăng, không tách thuế đầu ra và đầu vào. Thuế GTGT ghi trên hóa đơn đầu vào trong các trường hợp này chỉ được xem là một phần giá mua, phải cộng thẳng vào chi phí, giá vốn hoặc nguyên giá tài sản, tuyệt đối không được hạch toán vào tài khoản thuế GTGT được khấu trừ.

Bảng so sánh với trường hợp không tính đầu ra nhưng vẫn được khấu trừ

Nhóm giao dịch Thuế đầu ra Quyền khấu trừ đầu vào
Không chịu thuế, không phải kê khai, phương pháp trực tiếp Không tính thuế GTGT đầu ra Không được khấu trừ, tính vào chi phí hoặc nguyên giá
Một số trường hợp không tính thuế đầu ra đặc thù nhưng vẫn được khấu trừ Không tính hoặc áp dụng thuế suất đặc biệt Vẫn được khấu trừ nếu đáp ứng điều kiện theo luật thuế

Hạch toán và xử lý thuế GTGT đầu vào trong các trường hợp không tính thuế đầu ra

Nguyên tắc theo chuẩn mực kế toán và Thông tư 200, 133

Theo VAS 01, VAS 02, VAS 10 và chế độ kế toán tại Thông tư 200, 133, thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ phải cộng vào giá trị tài sản hoặc chi phí. Kế toán chỉ sử dụng tài khoản thuế GTGT được khấu trừ cho phần thuế đáp ứng đầy đủ điều kiện luật thuế. Phần còn lại phải ghi nhận trực tiếp vào tài khoản hàng tồn kho, tài sản cố định hoặc chi phí quản lý tùy mục đích sử dụng.

Bút toán mẫu khi không tính thuế đầu ra và không được khấu trừ đầu vào

Ví dụ doanh nghiệp mở phòng khám tư nhân cung cấp dịch vụ không chịu thuế GTGT, mua thiết bị y tế trị giá đã bao gồm thuế. Khi đó, kế toán ghi Nợ tài khoản tài sản cố định với toàn bộ giá thanh toán, Có tài khoản tiền hoặc phải trả. Không hạch toán vào tài khoản thuế GTGT được khấu trừ, vì thiết bị phục vụ hoạt động không chịu thuế nên thuế đầu vào không được khấu trừ.

Đọc thêm: Chi phí không hợp lý có được khấu trừ thuế GTGT

Trường hợp vi phạm điều kiện khấu trừ: mất quyền khấu trừ và điều chỉnh sổ sách

Nếu doanh nghiệp thanh toán tiền mặt cho hóa đơn giá trị lớn, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc chi tiêu cho mục đích cá nhân, thuế GTGT đầu vào sẽ bị loại khi thanh tra. Khi đã lỡ khấu trừ, kế toán phải kê khai bổ sung, giảm số thuế được khấu trừ trên tờ khai, đồng thời ghi giảm tài khoản thuế GTGT được khấu trừ và tăng chi phí, giá vốn hoặc nguyên giá tài sản tương ứng, tuân thủ nguyên tắc thận trọng của VAS 17.

Ảnh hưởng đến báo cáo tài chính và thuế thu nhập doanh nghiệp

Thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ làm tăng chi phí hoặc giá vốn, khiến lợi nhuận kế toán giảm. Tuy nhiên, khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, không phải mọi khoản chi có thuế GTGT kèm theo đều được trừ. Do đó, kế toán cần phân tích riêng chênh lệch giữa chi phí kế toán và chi phí được trừ, đánh giá khả năng phát sinh chênh lệch tạm thời theo VAS 17 để trình bày đúng trên báo cáo tài chính.

Case study doanh nghiệp nhỏ và vừa và sai sót thường gặp với các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào

Case 1: Dự án không chịu thuế GTGT, không tính đầu ra và không được khấu trừ đầu vào

Một doanh nghiệp xây dựng bệnh viện hoạt động trong lĩnh vực không chịu thuế GTGT, toàn bộ vật tư, dịch vụ tư vấn, xây lắp đều có thuế GTGT trên hóa đơn. Toàn bộ thuế này phải cộng vào nguyên giá tài sản, làm tăng giá trị công trình và khấu hao hàng năm. Nếu kế toán hạch toán vào tài khoản thuế GTGT được khấu trừ sẽ bị loại khi kiểm tra và phải điều chỉnh lại báo cáo tài chính.

Case 2: Không phải kê khai, tính thuế nhưng lỡ khấu trừ đầu vào

Doanh nghiệp chuyển nhượng vốn, đây là giao dịch không phải kê khai, tính nộp thuế GTGT. Tuy nhiên, trước đó kế toán đã khấu trừ thuế GTGT đầu vào của các chi phí tư vấn, luật sư liên quan. Khi thanh tra phát hiện, cơ quan thuế loại phần thuế đã khấu trừ, truy thu số thuế tương ứng, tính tiền chậm nộp và có thể xử phạt hành chính. Kế toán phải ghi giảm tài khoản thuế GTGT được khấu trừ, tăng chi phí khác và chi phí thuế bị truy thu.

Case 3: Thanh toán tiền mặt cho hóa đơn lớn, vừa mất thuế GTGT vừa rủi ro chi phí

Một doanh nghiệp nhỏ mua dịch vụ trị giá ba trăm triệu đồng, có thuế GTGT nhưng thanh toán toàn bộ bằng tiền mặt. Do không đáp ứng điều kiện thanh toán không dùng tiền mặt, thuế GTGT đầu vào không được khấu trừ và phải tính vào chi phí. Khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp, nếu hồ sơ chứng từ không đầy đủ, cơ quan thuế có thể xem xét loại thêm phần chi phí này, khiến doanh nghiệp bị tăng số thuế phải nộp.

Khuyến nghị quy trình nội bộ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nên xây dựng bảng kiểm tra trước khi hạch toán, gồm loại giao dịch, phương pháp tính thuế, điều kiện hóa đơn và hình thức thanh toán. Kế toán cần phối hợp với bộ phận pháp lý, mua hàng để phân loại ngay từ đầu giao dịch nào không tính thuế đầu ra và dự kiến không được khấu trừ đầu vào. Việc chủ động này giúp giảm rủi ro bị truy thu thuế, đồng thời làm cho báo cáo tài chính minh bạch hơn khi trình bày với ngân hàng, nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào

1. Khi nào không tính thuế GTGT đầu ra và cũng không được khấu trừ đầu vào?

Điều này xảy ra khi doanh nghiệp thực hiện hoạt động không chịu thuế GTGT, không phải kê khai tính thuế hoặc áp dụng phương pháp trực tiếp. Ngoài ra, nếu vi phạm điều kiện khấu trừ như hóa đơn không hợp pháp, thanh toán tiền mặt cho hóa đơn lớn, thuế GTGT đầu vào cũng bị loại.

2. Trong các trường hợp này, thuế GTGT đầu vào được hạch toán thế nào?

Toàn bộ số thuế GTGT đầu vào trở thành một phần giá trị hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản. Kế toán cộng thẳng vào giá vốn, chi phí sản xuất kinh doanh, giá trị hàng tồn kho hoặc nguyên giá tài sản cố định tùy mục đích sử dụng, không ghi nhận vào tài khoản thuế GTGT được khấu trừ.

3. Nếu đã khấu trừ nhầm thuế đầu vào cho giao dịch không tính thuế đầu ra thì xử lý ra sao?

Khi phát hiện sai sót, doanh nghiệp phải lập hồ sơ khai bổ sung, giảm số thuế GTGT được khấu trừ và điều chỉnh lại sổ kế toán. Số thuế bị loại được hạch toán tăng chi phí hoặc giá vốn, đồng thời tính thêm tiền chậm nộp, tiền phạt nếu cơ quan thuế đã có quyết định xử lý.

4. Làm sao để hạn chế rủi ro với các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào?

Kế toán cần phân loại hợp đồng, dự án ngay từ khâu ký kết, xác định rõ thuộc đối tượng chịu thuế hay không. Đồng thời, doanh nghiệp nên áp dụng quy trình phê duyệt chi tiêu gắn với kiểm tra hóa đơn, điều kiện thanh toán và thường xuyên cập nhật quy định về thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp để tránh bị truy thu và xử phạt.

Tóm lại, các trường hợp không tính thuế đầu ra nhưng không được khấu trừ đầu vào thường liên quan đến hoạt động không chịu thuế, không phải kê khai tính thuế, phương pháp trực tiếp và vi phạm điều kiện khấu trừ theo pháp luật thuế. Việc nhận diện đúng từng trường hợp, hạch toán phù hợp với Thông tư 200, Thông tư 133 và các chuẩn mực kế toán VAS giúp báo cáo tài chính phản ánh đúng bản chất chi phí doanh nghiệp. Kế toán nên rà soát lại quy trình xử lý hóa đơn, thuế GTGT đầu vào và phối hợp với bộ phận quản trị rủi ro để cập nhật kịp thời các thay đổi của pháp luật thuế.

Bài viết cùng chủ đề