Hạch toán tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận sau thuế: Hướng dẫn VAS

Hạch toán tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận sau thuế: Hướng dẫn VAS

Hạch toán tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận sau thuế là nghiệp vụ thường gặp khi doanh nghiệp muốn “show” năng lực tài chính tốt hơn với ngân hàng, đối tác nhưng lại dễ làm sai bút toán TK 421 – 4111 và quên thủ tục đăng ký vốn với Sở KH&ĐT. Nếu xử lý không đúng Luật Doanh nghiệp 2020, Thông tư 200 và Luật Quản lý thuế, doanh nghiệp có thể vừa bị phạt chậm đăng ký vốn, vừa bị “soi” lại báo cáo tài chính khi quyết toán thuế TNDN.

Khái niệm và cơ sở pháp lý hạch toán tăng vốn từ lợi nhuận

Khái niệm lợi nhuận sau thuế và vốn điều lệ

Lợi nhuận sau thuế được phản ánh trên TK 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối theo Thông tư 200 và 133, là phần lợi nhuận còn lại sau khi đã nộp thuế TNDN và bù trừ lỗ các năm trước.

Vốn điều lệ được trình bày trên TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu, thể hiện tổng giá trị phần vốn góp, cổ phần đã phát hành theo Luật Doanh nghiệp 2020. Lợi nhuận sau thuế có thể được sử dụng để chia cổ tức, trích lập quỹ hoặc bổ sung vốn điều lệ theo nghị quyết của ĐHĐCĐ/HĐTV.

Việc sử dụng lợi nhuận để tăng vốn điều lệ không làm phát sinh thêm thuế TNDN, vì thuế đã tính tại thời điểm xác định lợi nhuận sau thuế; chỉ thay đổi cơ cấu vốn chủ sở hữu trên báo cáo tài chính theo VAS 21.

Tham khảo thêm: Doanh nghiệp siêu nhỏ có được miễn thuế TNDN không?

Căn cứ pháp lý và chuẩn mực kế toán VAS liên quan

Luật Doanh nghiệp 2020 quy định lợi nhuận sau thuế được phân phối theo quyết định của chủ sở hữu, Hội đồng thành viên, ĐHĐCĐ; trong đó có phương án bổ sung vốn điều lệ. Thông tư 200 hướng dẫn TK 411, 421 cho phép bút toán bổ sung vốn từ lợi nhuận: Nợ 421/Có 4111.

Tiêu chí Theo VAS (TT 200/133) Theo IFRS (IAS 1, IAS 32)
Bản chất nghiệp vụ Tái phân loại trong vốn chủ sở hữu, không qua kết quả kinh doanh Reclassification trong equity, không ghi vào lãi/lỗ
Ảnh hưởng thuế TNDN Không phát sinh thêm thuế, thuế đã tính ở TK 821 Không phát sinh current tax, chỉ ảnh hưởng thuyết minh

VAS 21 và VAS 01 yêu cầu trình bày rõ biến động vốn chủ sở hữu, bao gồm tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận, tại Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu và Thuyết minh BCTC.

Quy trình hạch toán, kê khai và quyết toán thuế thực tế

Các bước hạch toán tăng vốn từ lợi nhuận sau thuế

Bước 1: Rà soát số dư TK 4211, 4212 sau khi đã lập báo cáo tài chính, quyết toán thuế TNDN năm tương ứng (tờ khai 03/TNDN theo Thông tư 80/2021/TT-BTC).

Bước 2: Lập phương án phân phối lợi nhuận: trích quỹ, chia cổ tức, phần còn lại bổ sung vốn điều lệ. ĐHĐCĐ/HĐTV thông qua bằng biên bản, nghị quyết hợp lệ. Đây là chứng từ hợp lệ bắt buộc khi kiểm tra thuế.

Bước 3: Định khoản. Ví dụ tăng vốn 500 triệu từ lợi nhuận giữ lại: ghi Nợ TK 4211 (hoặc 4212)/Có TK 4111: 500.000.000. Không phát sinh dòng tiền, nhưng cải thiện hệ số nợ/vốn khi làm việc với ngân hàng.

Thủ tục kê khai thay đổi vốn và quyết toán thuế

Sau khi có nghị quyết tăng vốn, doanh nghiệp phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ tại Phòng Đăng ký kinh doanh qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Theo quy định hiện hành về đăng ký doanh nghiệp (trước đây tại Nghị định 01/2021, nay được thay thế bởi Nghị định 168/2025), thời hạn thực hiện là 10 ngày kể từ ngày có thay đổi.

Về thuế TNDN, việc tăng vốn điều lệ không làm thay đổi số thuế phải nộp đã quyết toán. Doanh nghiệp chỉ cần đảm bảo lợi nhuận dùng để tăng vốn là lợi nhuận sau thuế hợp pháp, đã có đầy đủ hóa đơn điện tử, chứng từ hợp lệ theo Nghị định 123/2020 và Luật Thuế TNDN.

Thời hạn nộp hồ sơ quyết toán thuế TNDN và báo cáo tài chính năm là chậm nhất ngày cuối cùng của tháng thứ 3 sau khi kết thúc năm tài chính (khoảng 90 ngày) theo Luật Quản lý thuế 2019.

Lập báo cáo tài chính và chứng từ theo VAS

Trên Bảng cân đối kế toán, chỉ tiêu “Vốn đầu tư của chủ sở hữu” tăng tương ứng, trong khi chỉ tiêu “Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối” giảm. Báo cáo thay đổi vốn chủ sở hữu phải thuyết minh rõ phần tăng vốn từ lợi nhuận.

Doanh nghiệp cần lưu trữ tối thiểu 10 năm các chứng từ: báo cáo tài chính, tờ khai quyết toán thuế TNDN, biên bản ĐHĐCĐ/HĐTV, quyết định tăng vốn, đăng ký thay đổi của Sở KH&ĐT và các chứng từ liên quan lợi nhuận (hóa đơn điện tử, chứng từ chi phí được trừ).

Sai sót thường gặp, rủi ro và case study xử lý

Sai sót phổ biến trong hạch toán tăng vốn

Sai sót hay gặp nhất là hạch toán nhầm sang TK 4112 – Thặng dư vốn cổ phần; hoặc ghi nhận tăng vốn điều lệ trước khi ĐHĐCĐ/HĐTV có nghị quyết hợp lệ, chưa dựa trên số liệu quyết toán thuế TNDN năm.

Một lỗi khác là chỉ hạch toán nội bộ tăng 4111 nhưng quên đăng ký thay đổi vốn điều lệ với Sở KH&ĐT, dẫn đến chênh lệch giữa vốn trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và báo cáo tài chính, rất dễ bị hỏi khi thanh tra thuế hoặc ngân hàng.

Rủi ro kiểm tra thuế và mức xử phạt

Theo Nghị định 122/2021/NĐ-CP, chậm thông báo, chậm đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp (bao gồm vốn điều lệ) có thể bị phạt tiền từ 3–30 triệu đồng tùy thời gian chậm.

Khi thanh tra thuế, cơ quan thuế thường đối chiếu vốn điều lệ, lợi nhuận sau thuế, chia cổ tức và quỹ; nếu thiếu chứng từ hợp lệ hoặc chênh số liệu, có thể yêu cầu điều chỉnh lại báo cáo tài chính, ảnh hưởng đến các kỳ quyết toán thuế TNDN, TNCN trước đó.

Case study thực tế doanh nghiệp SME Việt Nam

Ví dụ: Công ty B (sản xuất) có lợi nhuận sau thuế 2024 là 1 tỷ, năm 2025 quyết định dùng 300 triệu tăng vốn điều lệ. Kế toán đã hạch toán Nợ 421/Có 4111 đúng nhưng chậm đăng ký thay đổi với Sở KH&ĐT hơn 6 tháng.

Khi bị kiểm tra, doanh nghiệp phải nộp phạt hành chính theo Nghị định 122 và bổ sung hồ sơ đăng ký vốn. Về kế toán, không phải điều chỉnh thuế TNDN nhưng phải ghi rõ trong Thuyết minh BCTC về thời điểm nghị quyết và thời điểm hoàn tất thủ tục tăng vốn.

FAQ

Câu hỏi: Bút toán hạch toán tăng vốn từ lợi nhuận sau thuế là gì?
Bút toán chuẩn theo Thông tư 200 là: Nợ TK 421 – Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối/Có TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu. Chỉ ghi nhận sau khi có nghị quyết phân phối lợi nhuận và dựa trên số liệu đã quyết toán thuế TNDN.

Câu hỏi: Thời hạn đăng ký tăng vốn điều lệ bao lâu?
Doanh nghiệp phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ trong 10 ngày kể từ ngày nghị quyết tăng vốn có hiệu lực theo quy định về đăng ký doanh nghiệp (quy định trước đây tại Nghị định 01/2021, nay được thay thế bởi Nghị định 168/2025). Chậm sẽ bị xử phạt hành chính.

Câu hỏi: Tăng vốn từ lợi nhuận có phải nộp thêm thuế TNDN không?
Không. Đây là nghiệp vụ chuyển dịch nội bộ trong vốn chủ sở hữu, không làm phát sinh thêm thu nhập chịu thuế theo Luật Thuế TNDN. Thuế chỉ phát sinh tại thời điểm xác định lợi nhuận trước khi phân phối.

Câu hỏi: Nếu hạch toán sai tăng vốn điều lệ thì xử lý thế nào?
Doanh nghiệp lập biên bản điều chỉnh, ghi bút toán đảo: Nợ 4111/Có 421 để xóa bút toán sai, sau đó hạch toán lại đúng theo nghị quyết. Đồng thời điều chỉnh lại chỉ tiêu liên quan trên báo cáo tài chính và chuẩn bị giải trình khi cơ quan thuế kiểm tra.

Tóm lại, hạch toán tăng vốn điều lệ từ lợi nhuận sau thuế tuy đơn giản về bút toán nhưng đòi hỏi tuân thủ đầy đủ Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý thuế và Thông tư 200/133. Thực hiện đúng giúp doanh nghiệp minh bạch báo cáo tài chính, thuận lợi làm việc với ngân hàng và giảm rủi ro khi quyết toán thuế. Doanh nghiệp nên thường xuyên rà soát quy trình kế toán – thuế, cập nhật quy định mới và kiểm tra chứng từ để hạn chế sai sót và vi phạm hành chính.

Bài viết cùng chủ đề